Jak sprawdzić luz zaworów? Poradnik krok po kroku

Luz zaworowy sprawdza się szczelinomierzem na całkowicie zimnym silniku, po zdjęciu pokrywy zaworów i ustawieniu wału korbowego w położeniu wskazanym przez instrukcję serwisową. Wynik trzeba porównać ze specyfikacją konkretnego silnika, ponieważ nie ma jednej uniwersalnej wartości dla wszystkich samochodów.

Dlaczego luz zaworowy jest ważny?

Luz zaworowy to niewielka szczelina między elementem napędzającym zawór, na przykład krzywką wałka rozrządu, dźwigienką lub szklanką, a zaworem w pozycji zamkniętej. Jest potrzebny, ponieważ elementy rozrządu rozszerzają się pod wpływem temperatury. Prawidłowa wartość pozwala zaworowi całkowicie się zamknąć i odprowadzać ciepło przez gniazdo zaworowe.

Zbyt duży luz powoduje głośną, metaliczną pracę, przyspieszone zużycie krzywek i dźwigienek oraz zmianę momentu otwierania zaworów. Brak luzu jest groźniejszy – zawór może zostać podparty, czyli nie domykać się po rozgrzaniu silnika. Spada wtedy kompresja, pojawia się nierówna praca i utrata mocy, a w dalszej perspektywie może dojść do przegrzania i wypalenia zaworu.

W silnikach z instalacją LPG kontrolę często wykonuje się częściej niż w jednostkach zasilanych wyłącznie benzyną. Wyższe obciążenie cieplne i szybsze zużycie gniazd zaworowych mogą powodować stopniowe zmniejszanie luzu. Interwał zawsze powinien wynikać z zaleceń producenta silnika lub instalacji.

Co przygotować przed pomiarem?

Przed rozpoczęciem pracy sprawdź w instrukcji serwisowej sposób ustawienia wału, kolejność pomiarów, wymagany luz dla zaworów ssących i wydechowych oraz moment dokręcania pokrywy. Przygotuj:

• Szczelinomierz z listkami o wartościach odpowiadających specyfikacji silnika.
• Klucze nasadowe, grzechotkę i podstawowe wkrętaki potrzebne do demontażu osłon.
• Instrukcję serwisową konkretnego silnika, kartkę lub tabelę do zapisywania wyników.
• Nową uszczelkę pokrywy zaworów, jeśli producent przewiduje jej wymianę po demontażu.

Silnik musi być całkowicie zimny. W wielu konstrukcjach oznacza to rozpoczęcie pomiaru po kilku godzinach postoju, najlepiej w temperaturze otoczenia. Pomiar na rozgrzanym silniku może dać zafałszowany wynik, ponieważ rozszerzone elementy zmieniają szerokość szczeliny.

Jak sprawdzić luz zaworów krok po kroku?

Układ rozrządu może mieć regulację śrubową albo płytkową. Sama kontrola wygląda podobnie, ale dostęp do punktu pomiarowego i sposób ustawienia zaworów zależy od konstrukcji silnika.

1. Odłącz akumulator, jeśli wymaga tego instrukcja pojazdu, i zabezpiecz samochód przed przypadkowym uruchomieniem. Zdejmij elementy utrudniające dostęp do głowicy.
2. Dokładnie oczyść okolice pokrywy zaworów. Po jej zdjęciu brud nie powinien dostać się do wnętrza głowicy ani na powierzchnie współpracujące rozrządu.
3. Odkręć pokrywę zaworów zgodnie z kolejnością przewidzianą przez producenta. Nie podważaj jej agresywnie, ponieważ możesz uszkodzić powierzchnię uszczelniającą.
4. Obracaj wałem korbowym w kierunku wskazanym w serwisówce, aż znak GMP, często oznaczony literą T, znajdzie się w odpowiednim położeniu. Sam znak nie zawsze wystarcza, dlatego sprawdź również położenie krzywek lub znaków na kołach wałków.
5. Ustaw tłok badanego cylindra w GMP suwu sprężania. Oba zawory tego cylindra powinny być zamknięte, a krzywki nie mogą naciskać na elementy wykonawcze.
6. Wsuń odpowiedni listek szczelinomierza między krzywkę a szklankę lub między dźwigienkę a końcówkę zaworu, zależnie od konstrukcji. Listek powinien przechodzić z lekkim, wyczuwalnym oporem. Nie wciskaj go siłą.
7. Zapisz wynik osobno dla każdego zaworu. Zmierz zawory ssące i wydechowe, ponieważ ich wymagane wartości zwykle się różnią.
8. Obróć wał do kolejnego położenia wskazanego w instrukcji i powtórz pomiar na pozostałych cylindrach. Nie zakładaj, że kolejność zapłonu jest jednocześnie kolejnością pomiaru.
9. Porównaj wszystkie wyniki z tabelą z serwisówki. Jeśli pomiar jest na granicy tolerancji, powtórz go po sprawdzeniu ustawienia wału i doboru listka.

Nie kręć wałem za pomocą elementów, które nie są do tego przeznaczone, i nie używaj nadmiernej siły. Przy nieprawidłowym ustawieniu lub poluzowaniu napinacza łańcuch albo pasek rozrządu może przeskoczyć. Jeśli instrukcja wymaga zablokowania napinacza, wykonaj to dokładnie według procedury producenta. Demontaż wałków rozrządu lub wymiana płytek to już prace wymagające większego doświadczenia.

Jak ocenić wynik pomiaru?

Nie stosuj wartości znalezionych dla innego modelu silnika. Poniższa tabela pokazuje wyłącznie orientacyjny charakter różnic między zaworami. Ostateczne wartości, tolerancje i temperatura pomiaru zawsze określa instrukcja serwisowa.

Jeżeli luz mieści się w zakresie podanym przez producenta, kontrola nie wymaga regulacji. Przy regulacji śrubowej zmienia się położenie śruby i nakrętki kontrującej, a następnie ponownie mierzy szczelinę. W układzie płytkowym dobiera się inną płytkę lub szklankę, co może wymagać demontażu wałka rozrządu i zastosowania blokady napinacza.

Hydrauliczne popychacze kompensują luz automatycznie podczas pracy silnika, więc klasyczny pomiar szczelinomierzem może nie być przewidziany. Nie oznacza to jednak, że każdy silnik z takim układem diagnozuje się tak samo. Najpierw sprawdź konstrukcję rozrządu w dokumentacji technicznej.

Kiedy zlecić pomiar mechanikowi?

Jeśli nie masz doświadczenia z ustawianiem GMP, pracą przy rozrządzie albo rozróżnianiem regulacji śrubowej i płytkowej, lepiej ograniczyć się do odczytania specyfikacji i zlecić czynność warsztatowi. Szczególnej ostrożności wymagają wyniki poza zakresem, konieczność wymiany płytek oraz jakiekolwiek oznaki przeskoczenia łańcucha lub paska.

Sam pomiar jest prostszy niż regulacja, ale tylko wtedy, gdy wykonuje się go na zimnym silniku, z właściwym ustawieniem wału i zgodnie z serwisówką. Przy wątpliwościach nie ryzykuj uszkodzenia zaworów ani rozrządu.