Wymiana pokrywy zaworów – kiedy jest konieczna i jak ją wykonać?

Wymiana pokrywy zaworów jest konieczna, gdy element jest pęknięty, odkształcony albo ma zintegrowaną, nienaprawialną uszczelkę. W wielu przypadkach wystarczy jednak wymienić samą uszczelkę. O poprawności naprawy decydują czyste powierzchnie styku, właściwa kolejność dokręcania oraz moment podany przez producenta silnika.

Kiedy wymienić uszczelkę, a kiedy całą pokrywę?

Pokrywa zaworów zamyka górną część głowicy, a uszczelka pokrywy zaworów zatrzymuje olej wewnątrz silnika. Z czasem elastomer może stwardnieć, skurczyć się lub pęknąć pod wpływem temperatury i drgań. Typowym skutkiem jest wyciek oleju wzdłuż krawędzi pokrywy, a czasem także przedostawanie się oleju do gniazd świec zapłonowych.

Jeżeli sama pokrywa jest prosta i nieuszkodzona, zwykle wystarcza wymiana uszczelki. Nową pokrywę trzeba zastosować wtedy, gdy element jest pęknięty, trwale odkształcony albo ma zintegrowaną uszczelkę lub układ odpowietrzania skrzyni korbowej, czyli odmę. Przy krzywej pokrywie montaż nowej uszczelki nie usunie przyczyny nieszczelności.

Jak rozpoznać nieszczelność pokrywy zaworów?

Sam wyciek nie zawsze pochodzi z pokrywy. Olej może spływać z wyżej położonego elementu, dlatego przed rozpoczęciem pracy trzeba oczyścić silnik i ustalić miejsce, w którym pojawia się wilgotny ślad.

Nie należy zakładać, że każda kontrolka silnika wynika z uszkodzonej uszczelki. Jeżeli pojawi się kontrolka ciśnienia oleju, wyłącz silnik i sprawdź poziom oleju oraz przyczynę ostrzeżenia przed dalszą jazdą.

Jakie narzędzia są potrzebne?

Przed rozpoczęciem pracy przygotuj elementy potrzebne do demontażu, czyszczenia i precyzyjnego montażu:

• Klucze nasadowe, grzechotkę i przedłużki dopasowane do konkretnego silnika.
• Klucz dynamometryczny z zakresem obejmującym wartość przewidzianą dla śrub pokrywy.
• Nową uszczelkę albo kompletną pokrywę, jeśli stara jest uszkodzona.
• Zmywacz do odtłuszczania, niestrzępiące się szmatki i miękką szczoteczkę.
• Rękawice ochronne oraz pojemnik na śruby i zdemontowane elementy.

Wymiana pokrywy zaworów krok po kroku

Dokładny zakres pracy zależy od konstrukcji silnika. W niektórych samochodach trzeba odsunąć przewody, cewki zapłonowe, osłony, elementy dolotu, a nawet zawór EGR. Nie jest to uniwersalna procedura dla każdego modelu, dlatego przed rozpoczęciem sprawdź instrukcję serwisową.

1. Przygotuj samochód. Zaparkuj na równej powierzchni, wyłącz silnik i poczekaj, aż całkowicie ostygnie. Dla bezpieczeństwa odłącz ujemny przewód akumulatora, szczególnie gdy będziesz demontować elementy instalacji elektrycznej.
2. Oczyść okolice pokrywy. Usuń kurz i luźne zabrudzenia z jej górnej powierzchni. Po zdjęciu pokrywy nawet niewielka ilość brudu może trafić do wnętrza silnika.
3. Usuń elementy ograniczające dostęp. Odłącz przewody, cewki, uchwyty, przewód odmy i osłony. Zabezpiecz lub oznacz wtyczki, jeśli ich rozmieszczenie nie jest oczywiste.
4. Odkręć pokrywę. Poluzuj śruby stopniowo, zgodnie ze schematem producenta, a następnie odłóż je w kolejności odpowiadającej ich położeniu. Śruby mogą mieć różną długość.
5. Zdejmij pokrywę bez używania nadmiernej siły. Jeśli uszczelka przykleiła się do powierzchni, delikatnie rozdziel elementy. Nie podważaj pokrywy ostrym metalowym narzędziem, ponieważ możesz ją pęknąć lub zarysować.
6. Zabezpiecz otwartą głowicę. Na czas czyszczenia przykryj odsłonięte wnętrze czystą, niestrzępiącą się tkaniną. Nie zostawiaj jej jednak pod pokrywą podczas montażu.
7. Usuń starą uszczelkę i resztki uszczelniacza. Oczyść rowek w pokrywie oraz powierzchnię głowicy. Zmywacz nakładaj na szmatkę podczas pracy przy silniku, aby nie wprowadzać płynu i zabrudzeń do środka.
8. Odtłuść powierzchnie styku. Powinny być suche, gładkie i pozbawione starego silikonu. Nie używaj papieru ściernego ani twardych skrobaków, które mogą uszkodzić płaszczyznę uszczelniającą.
9. Załóż nową uszczelkę. Umieść ją równo w rowku i sprawdź, czy nie jest skręcona ani podwinięta. Jeśli wymieniasz całą pokrywę, skontroluj jej powierzchnię oraz elementy odpowietrzania.
10. Osadź pokrywę i dokręć śruby. Najpierw wkręć je ręcznie, aby nie uszkodzić gwintów. Następnie dokręcaj stopniowo, od środka na zewnątrz, najlepiej krzyżowo, używając klucza dynamometrycznego.
11. Zamontuj osprzęt. Podłącz odmę, przewody, cewki, wtyczki i osłony. Sprawdź, czy żaden przewód nie został przyciśnięty między pokrywą a głowicą.

Nie przenoś momentu dokręcania z innego samochodu. Wartość zależy od silnika, rodzaju śrub i konstrukcji pokrywy. Dla niektórych małych silników benzynowych spotyka się wartości rzędu 8–10 Nm, ale jest to jedynie przykład, a nie uniwersalne zalecenie. Zawsze sprawdź instrukcję serwisową konkretnego pojazdu.

Moment dokręcania i uszczelniacz – co ma znaczenie?

Głowica silnika jest często wykonana z aluminium, dlatego jej gwinty można łatwo uszkodzić zbyt dużą siłą. Nadmierne dokręcenie może także odkształcić plastikową pokrywę i pogorszyć szczelność. Klucz dynamometryczny pozwala kontrolować siłę zamiast dokręcać śruby „na wyczucie”.

Śruby dokręcaj w kilku etapach, zgodnie z kolejnością wskazaną przez producenta. Ogólna zasada prowadzenia ich od środka na zewnątrz, krzyżowo, pomaga równomiernie ułożyć pokrywę, ale nie zastępuje fabrycznego schematu. Jeżeli producent wymaga nowych śrub, nie używaj ponownie starych.

Silikon lub pasta uszczelniająca nie są automatycznie potrzebne. Stosuj je tylko w miejscach i ilości wskazanych w dokumentacji, na przykład przy określonych łączeniach płaszczyzn lub narożnikach. Nadmiar uszczelniacza może oderwać się po montażu i trafić do układu olejowego.

Zbyt mocne dokręcenie nie poprawia szczelności. Może urwać śrubę, zniszczyć gwint w głowicy albo odkształcić pokrywę.

Najczęstsze błędy podczas wymiany

Najwięcej problemów powstaje nie podczas samego demontażu, lecz przy przygotowaniu powierzchni i końcowym dokręcaniu:

• Zbyt mocne dokręcanie śrub bez użycia klucza dynamometrycznego.
• Pozostawienie fragmentów starej uszczelki, silikonu lub oleju na powierzchni styku.
• Wpadający do głowicy brud, metalowe opiłki albo fragmenty szmatki.
• Użycie nadmiaru pasty uszczelniającej mimo braku takiego zalecenia.
• Założenie uszczelki podwiniętej, przesuniętej albo niezgodnej z wersją silnika.

Lista kontrolna przed uruchomieniem silnika

Przed podłączeniem akumulatora i uruchomieniem jednostki sprawdź następujące elementy:

• Czy pokrywa leży równo, a uszczelka nie wysunęła się z rowka?
• Czy wszystkie śruby dokręcono w prawidłowej kolejności i właściwym momentem?
• Czy podłączono przewód odmy, wtyczki, cewki oraz pozostałe przewody?
• Czy z głowicy i komory silnika usunięto szmatki, narzędzia oraz luźne zabrudzenia?
• Czy po uruchomieniu nie pojawia się świeży olej ani zapach oleju spływającego na rozgrzane elementy?

Jeżeli nie masz klucza dynamometrycznego, nie znasz momentu dokręcania albo dostęp do pokrywy wymaga demontażu wielu elementów osprzętu, bezpieczniej zlecić pracę warsztatowi. Prawidłowo wykonana wymiana uszczelki usuwa typową przyczynę wycieku, ale nie naprawi pokrywy pękniętej lub odkształconej.